Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.
×zamknij
Korzystaj z serwisu jako: Dzięki temu otrzymasz treści dopasowane do Twoich potrzeb.
Zobacz również:
rodzaj terminu: układy dźwiękowe

Heksachordy wymyślił w średniowieczu teoretyk muzyki Guido z Arezzo

Pod pojęciem heksachordu rozumie się następstwo sześciu dźwięków wznoszących się, wedle wzoru: dwa całe tony, jeden półton, dwa całe tony (np. c-d-e-f-g-a). Dźwiękom tym nadano nazwy zaczerpnięte z pierwszych sylab poszczególnych wersów hymnu do św. Jana Ut queant laxis, czyli – kolejno – ut, re, mi, fa, sol, la. Heksachordy budowano – według podanego wzoru – od dźwięków c, f i g, uzyskując następujące ciągi dźwięków:

c, d, e, f, g, a (heksachord naturale, czyli naturalny)

f, g, a, b, c, d (heksachord molle, czyli miękki)

g, a, h, c, d, e (heksachord durum, czyli twardy)

Gdy pod te dźwięki podłożymy sylaby, zauważymy, że półton występuje zawsze pomiędzy dźwiękami mi a fa.

 

Heksachordy wymyślił teoretyk muzyki Guido z Arezzo w XI wieku. Dziś wydają nam się skomplikowane, ale ułatwiały naukę śpiewania. Pod poszczególne dźwięki melodii podkładano sylaby solmizacyjne (czyli: ut, re, mi, itd.), w ten sposób, żeby półton wypadał zawsze między mi a fa. Wiązało się z koniecznością częstego przechodzenia pomiędzy poszczególnymi heksachordami. Zapamiętanie tego systemu ułatwiała tzw. ręka Gwidona, z naniesionymi sylabami solmizacyjnymi. 

Heksachordy stosowano do XVII wieku, jednak zauważmy, że wymyślony przez Guidona system solmizacji przetrwał w zmodyfikowanej formie do dzisiaj. Obecnie odnosimy go do siedmiodźwiękowej gamy budowanej od dowolnego dźwięku. W miejsce dawnego „ut” pojawiło się „do”, zaś po „la” – na oznaczenie siódmego dźwięku – „si”.

 

dr Paweł GANCARCZYK

 

drukuj pdf

zobacz również:

Cantus firmus +dodaj do schowka
Wiedza
Terminy

Cantus firmus to termin łaciński, który znaczy dosłownie „śpiew stały”. Nazywano tak melodię wykorzystaną w utworze wielogłosowym, istniejącą zanim ten utwór powstał

Diabolus in musica +dodaj do schowka
Wiedza
Terminy

Termin oznaczający zmniejszoną kwintę. W szerszym sensie: tryton, chociaż tak naprawdę nie chodzi o kwartę zwiększoną

Izorytmia +dodaj do schowka
Wiedza
Terminy

Technika kompozytorska, polegająca na powtarzaniu tego samego schematu rytmicznego, czasem także melodycznego

Melizmat +dodaj do schowka
Wiedza
Terminy

Melizmaty pojawiają się zarówno w profesjonalnej muzyce Zachodu, jak i w muzyce tradycyjnej