Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.
×zamknij
Korzystaj z serwisu jako: Dzięki temu otrzymasz treści dopasowane do Twoich potrzeb.
Zobacz również:
< powrót

Messiaen Olivier (1908-1992)

epoka: xx wiek

Olivier Messiaen był jedną z najważniejszych postaci muzyki XX wieku, z jednej strony mistykiem, z drugiej zaś śmiałym eksperymentatorem

Olivier Messiaen, fot. Rob C. Croes / Anefo

Na rozwój talentów artystycznych Messiaena oddziaływała atmosfera domu rodzinnego. Jego matka, Cécile Sauvage, wydała zbiór wierszy pt. L'âme en bourgeon (Rozkwitająca dusza), który wywarł głęboki wpływ na przyszłego kompozytora. W wieku 11 lat wstąpił do paryskiego konserwatorium, gdzie uczyli go znani francuscy kompozytorzy — Paul Dukas, Charles-Marie Widor i Marcel Dupré.

W 1931 r. został mianowany organistą paryskiego kościoła La Trinité i funkcję tę sprawował do śmierci. W r. 1940 został uwięziony w stalagu, a po zwolnieniu w 1941 r. objął stanowisko profesora harmonii (dopiero w 1966 r. został profesorem kompozycji) w paryskim konserwatorium. Był niezwykle charyzmatycznym pedagogiem, a do grona jego uczniów należeli wybitni twórcy, którzy — podobnie jak on sam — uformowali oblicze XX-wiecznej muzyki, prowadząc ją we wcześniej nieznanych kierunkach: Pierre Boulez, Karlheinz Stockhausen, Iannis Xenakis.

W 1949 r. napisał etiudę fortepianową pt. Mode de valeurs et d’intensités, w której zastosował nie tylko serię wysokości (dodekafoniczną), ale też serię rytmiczną i artykulacyjną, co dało młodszym kompozytorom impuls do stworzenia techniki serializmu totalnego. Sam jednak nie podążył w tym kierunku. Główne nurty inspiracji, jakie przetwarzał w swojej wysoce oryginalnej twórczości to wpływy muzyki kultur egzotycznych: rytmiki indyjskiej (np. Trois tâlas na fortepian, fale Martenota, perkusję i orkiestrę, 1946 r.), indonezyjskiego gamelanu, muzyki japońskiej (Siedem Haiku na fortepian i orkiestrę, 1962 r.)

Messiaen stworzył też własną koncepcję harmoniki opartej na tzw. skalach o ograniczonej transpozycji, a zasady nią rządzące opisał w traktacie Technique de mon language musical (Technika mojego języka muzycznego, 1944 r.). Stałym źródłem odnowy jego języka muzycznego i twórczej innowacji były systematyczne badania nad śpiewem ptaków różnych obszarów geograficznych (zapisywał je podczas spacerów w swoim notatniku) oraz jego głęboka religijność. Oba te nurty myślenia i estetyki znalazły odzwierciedlenie w motywacjach twórczych i tytułach wielu jego utworów. Był także pionierem muzyki elektroakustycznej, a specyficzne, tajemnicze brzmienie wielu jego utworów jest efektem stosowania elektromechanicznego instrumentu — fal Martenota.

Do najważniejszych dzieł Messiaena należą: Visions de l'Amen na dwa fortepiany (1943 r.), Vingt regards sur l'enfant-Jésus na fortepian (1944 r.), 7 tomów utworów fortepianowych Catalogue d'oiseaux (Katalog ptaków, 1956-58 r.), Symfonia Turangalîla na fortepian, fale Martenota i orkiestrę (1946–48 r.), Chronochromie na orkiestrę (1959–60 r.), Couleurs de la cité céleste na fortepian i zespół (1963 r.), Et expecto resurrectionem mortuorum na instrumenty dęte i perkusję (1964 r.), La Transfiguration de Notre Seigneur Jésus-Christ na chór, instrumenty solowe i wielką orkiestrę symfoniczną (1965–69 r.), opera Święty Franciszek z Asyżu (1975–1983 r.), a także szereg kompozycji organowych

Olivier Messiaen, Turngalila

Najsłynniejszym utworem jest jednak Kwartet na koniec czasu na skrzypce, klarnet, wiolonczelęi fortepian, skomponowany i wykonany po raz pierwszy w roku 1941, podczas pobytu kompozytora w stalagu w Görlitz. Jego osiem części nosi tytuły odzwierciedlające mistyczne wizje kompozytora i jest przedmiotem niezmiennej fascynacji dla kolejnych pokoleń muzyków i słuchaczy.

Uważany za ojca matematycznego myślenia w muzyce XX wieku Messiaen tworzył dzieła bardzo ekspresyjne i melodyczne. Muzyka była dla niego medium symbolicznym, zdolnym do ekspresji pierwiastków duchowych i zmysłowych, a działania kompozytorskie były tylko środkiem do realizacji tego celu. Miał wielki wpływ na kolejne generacje XX-wiecznych i współczesnych twórców, którzy eksperymentowali z czasem i przestrzenią w muzyce oraz poszukiwali jej wymiaru duchowego.

dr Katarzyna Naliwajek Mazurek

 

Ciekawostki 

W Görlitz działa obecnie Meetingpoint Messiaen — miejsce spotkań muzycznych młodzieży i doświadczonych muzyków z Europy i innych kontynentów.

W wieku 11 lat, oglądając witraże w Sainte-Chapelle, Messiaen uświadomił sobie, że w jego umyśle muzyka nierozerwalnie wiąże się z kolorem. Tę zdolność, zwaną synestezją, wykorzystywał podczas pracy nad własnymi kompozycjami.

Największym projektem kompozytorskim Messiaena jest opera Święty Franciszek z Asyżu, nad którą pracował przez 8 lat i w której dokonał syntezy swych technik kompozytorskich. Do wykonania dzieła potrzebny jest ogromny zespół: sama orkiestra składa się z 68 instrumentów smyczkowych, 38 dętych, 3 fal Martenota i rozbudowanej sekcji perkusyjnej, w której gra aż 11 muzyków. Do tego jeszcze 7 głosów solowych i 150-osobowy chór.

 

Do posłuchania w Kanonie Muzykoteki Szkolnej:

- Turangalila

drukuj pdf

zobacz również:

Varese Edgar (1883-1965) +dodaj do schowka
Wiedza
Kompozytorzy

Kompozytor i dyrygent uznany za jednego z największych innowatorów w muzyce XX wieku

Nowowiejski Feliks (1877-1946) +dodaj do schowka
Wiedza
Kompozytorzy

Kompozytor, dyrygent, organista i chórmistrz uznawany za jednego z najwybitniejszych twórców polskiej muzyki religijnej i organowej w I połowie XX wieku

Paderewski Ignacy Jan (1860–1941) +dodaj do schowka
Wiedza
Kompozytorzy

Paderewski to jedyny polski kompozytor, który zrobił tak zawrotną międzynarodową karierę za życia i którego znaczenie było tak istotne nie tylko w obszarze sztuki

Baird Tadeusz (1928-1981) +dodaj do schowka
Wiedza
Kompozytorzy

Nazwano go romantykiem w okowach modernizmu, gdyż jego twórczość, wpisując się w nurt nowatorskich poszukiwań właściwych muzyce polskiej II połowy XX wieku, nie unika jednocześnie silnych związków z tradycją