Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.
×zamknij
Korzystaj z serwisu jako: Dzięki temu otrzymasz treści dopasowane do Twoich potrzeb.
Zobacz również:
< powrót

Kurpiński Karol (1785-1857)

epoka: klasycyzm

Jeden z najbardziej znanych kompozytorów polskich przed Fryderykiem Chopinem. Obok Józefa Elsnera uważany jest za ojca polskiej opery narodowej

Karol był synem kościelnego organisty i kapelmistrza na dworze Sułkowskich (został ochrzczony 6 marca 1785 roku we Włoszakowicach w Wielkopolsce, dokładnej daty urodzin nie znamy). U ojca pobierał pierwsze lekcje gry na skrzypcach i organach. W 1797 roku został organistą w kościele w Sarnowej (dziś to dzielnica Rawicza), a trzy lata później rozpoczął pracę w pałacowej orkiestrze hrabiego Feliksa Polanowskiego w Moszkowie koło Lwowa. W 1808 roku, gdy orkiestrę zlikwidowano, zamieszkał we Lwowie, gdzie uczył gry na fortepianie. W 1810 roku przeniósł się do Warszawy i dzięki rekomendacji Józefa Elsnera objął stanowisko drugiego dyrygenta orkiestry Teatru Narodowego. W tym samym roku debiutował w Warszawie jako kompozytor, gdy wykonano jego kantatę ku czci Napoleona. W 1812 roku skomponował ważne dzieło programowe Bitwa pod Możajskiem, opatrzone później tytułem Wielka symfonia bitwę wyobrażająca.

Pierwszą swą operę pt. Dwie chatki wystawił Kurpiński w 1811 roku, kolejną — Pałac Lucypera — w tym samym roku, co ugruntowało jego pozycję w środowisku artystycznym. W 1815 roku ożenił się z aktorką i śpiewaczką Zofią Brzowską i został członkiem Królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, któremu później dedykował pracę teoretyczną pt. Wykład systematyczny zasad muzyki na klawikord (1818 r.). Jednocześnie pisał kolejne opery, m.in. Jadwiga, królowa polska (1814 r.), Zabobon, czyli Krakowiacy i Górale (1816 r.) oraz Zamek na Czorsztynie (1819 r.).

Wzrastająca sława Kurpińskiego sprawiła, ze w 1819 roku na jego cześć wybito złoty medal, a car Aleksander I mianował go swym nadwornym kapelmistrzem. Obok oper pisał Kurpiński także balety (np. Wesele w Ojcowie z 1821 roku, uznane za pierwszy polski balet narodowy), utwory orkiestrowe, wśród których czołowe miejsce zajmuje świetny Koncert klarnetowy. Tworzył ponadto dzieła kameralne i fortepianowe, a ważną częścią jego twórczości były okolicznościowe polonezy. Był też aktywny jako publicysta — w latach 1820-21 redagował „Tygodnik Muzyczny” — pierwsze pismo muzyczne na ziemiach polskich.

Karol Kurpiński, Koncert klarnetowy

W 1823 roku Kurpiński odbył podróż po Europie, zaznajamiając się z działalnością teatrów operowych, których zasady organizacyjne zamierzał przenieść na grunt polski. Od 1824 roku pozostał jedynym dyrygentem a zarazem dyrektorem Teatru Narodowego. Świetnie sobie radził na tym stanowisku — wystawiał nie tylko dzieła kompozytorów rodzimych, ale też słynne opery Gioacchino Rossiniego, Karola Marii Webera i wielu innych. Ponadto dyrygował prawie wszystkimi ważnymi wydarzeniami muzycznymi w stolicy, w tym prawykonaniem Koncertu fortepianowego f-moll Fryderyka Chopina (1830).

Podczas powstania listopadowego Kurpiński pisał opery o tematyce patriotycznej i pieśni, a wśród nich Warszawiankę, traktowaną wówczas jak hymn narodowy. Po upadku powstania utrzymał stanowisko dyrektora opery, a w 1833 roku dyrygował inauguracyjnym przedstawieniem w nowej siedzibie — Teatrze Wielkim. W 1835 roku założył przy nim Szkołę Śpiewu, której celem było zastąpienie zlikwidowanego konserwatorium. 

Jego wysiłki natrafiały jednak na przeszkody: wybuchały liczne zatargi o repertuar i samodzielność działania narodowej sceny operowej. W rezultacie w 1840 roku Kurpiński podał się do dymisji. Pozostałą część życia spędził w osamotnieniu w swym domu przy ulicy Żelaznej w Warszawie. Zmarł 18 września 1857 roku w Warszawie i pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim.

dr hab. Iwona Lindstedt

 

Ciekawostki

W bliskich kontaktach z Kurpińskim pozostawał w Warszawie młody Fryderyk Chopin. Kurpiński dyrygował jego utworami, a także należycie doceniał ich wartość. Chopin zaś w swej muzyce dwukrotnie sięgnął po tematy zaczerpnięte z utworów Kurpińskiego: w Fantazji op. 13 odwołał się do fragmentu Elegii na śmierć Tadeusza Kościuszki, a w Fantazji f-moll op. 49 zacytował jego pieśń pt. Litwinka, która była powszechnie śpiewana przez emigrację polską w Paryżu.

Jedną z najważniejszych innowacji wprowadzonych przez Kurpińskiego w pracy warszawskiej sceny operowej była zasad dubletów, czyli obsadzanie jednej roli przez dwóch solistów.

drukuj pdf

zobacz również:

Britten Benjamin (1913-1976) +dodaj do schowka
Wiedza
Kompozytorzy

Odnowiciel wielkiej tradycji opery angielskiej, w swej twórczości duże znaczenie przypisywał etycznemu namysłowi artysty nad współczesnością

Bogusławski Wojciech (1757-1829) +dodaj do schowka
Wiedza
Kompozytorzy

Dzięki Bogusławskiemu powstały opery Józefa Elsnera i Karola Kurpińskiego, do których nawiązywały późniejsze generacje twórców

Kamieński Maciej (1734-1821) +dodaj do schowka
Wiedza
Kompozytorzy

W jego dorobku kompozytorskim najważniejsze były opery wykorzystujące motywy polskiego folkloru

Strauss Richard (1864-1949) +dodaj do schowka
Wiedza
Kompozytorzy

Jego dzieła reprezentują przede wszystkim nurt programowy i operowy. Ze względu tematykę i wyraz dzieł scenicznych jest też kojarzony z muzycznym ekspresjonizmem