Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.
×zamknij
Korzystaj z serwisu jako: Dzięki temu otrzymasz treści dopasowane do Twoich potrzeb.
Zobacz również:
< powrót

Janáček Leoš (1854-1928)

epoka: xx wiek

Kompozytor czeski, urodzony na Morawach, także teoretyk muzyki i folklorysta

Leoš Janáček z żoną Zdenką, 1881, PD

Urodził się w rodzinie o muzycznych tradycjach, jako dziewiąte spośród czternaściorga dzieci wiejskiego nauczyciela i chórmistrza. Muzyką zajmował się także jego dziadek, nauczyciel wiejski, organista i śpiewak. W wieku 11 lat, po śmierci ojca został wysłany do przyklasztornej szkoły muzycznej w Starym Brnie, gdzie uczono śpiewu, gry na instrumentach, działała orkiestra i chór. Po odbyciu praktyki nauczycielskiej przeniósł się do Pragi, by pogłębiać swoje muzyczne wykształcenie w szkole organowej (lata 1874-75). Po zdaniu kolejnych egzaminów uzyskał tytuł nauczyciela muzyki (1880 r.). Przez kilka miesięcy studiował w konserwatorium lipskim i wiedeńskim (lata 1879-1880), pragnął także kontynuować studia u Antona Rubinsteina w Petersburgu, czego jednak nie udało mu się zrealizować z przyczyn finansowych. Już w trakcie studiów zmuszony był podjąć pracę jako pedagog i dyrygent i z tą działalnością wiązała się jego wczesna twórczość, przede wszystkim chóralna. W 1877 roku zaprzyjaźnił się z Antoninem Dvořakiem.

W 1881 r. poślubił jedną ze swoich uczennic, Zdenkę Schulzovą, na dwa tygodnie przed jej szesnastymi urodzinami. W tym samym roku zorganizował szkołę organową przy założonym przez siebie towarzystwie Krzewienia Muzyki Kościelnej na Morawach; jej dyrektorem i pedagogiem pozostawał przez kolejne 40 lat. W latach 1884-1990 zajmował się działalnością dyrygencką przy stowarzyszeniu Beseda, redagował także stworzone przez siebie czasopismo „Hudební Listy”. Ta intensywna działalność oraz dwuletnia separacja z żoną przyczyniła się do kryzysu twórczego, przezwyciężonego dopiero w roku 1885 r. W 1882 r. urodziła się jego córka Olga, a w 1888 r. syn Vladimir, który zmarł na szkarlatynę w 1890 r. Tragiczne przeżycia wywołane śmiercią młodszego dziecka, a później (w 1903 r.) także córki, pogłębiły trudności jego małżeństwa.

W operze Jenufa (lata 1894-1903), jego trzecim dziele operowym, które stało się pierwszym znaczącym sukcesem (choć po prawykonaniu w Brnie w 1904 r. kompozytor musiał czekać aż 12 lat na jej wystawienie w Pradze), znalazły odzwierciedlenie jego badania folklorystyczne oraz wypływająca z nich teoria mowy mówionej, oparta na analizie rytmiki języka czeskiego. Po tym sukcesie stopniowo rezygnował z obciążających go obowiązków dydaktycznych (m.in. odmówił przyjęcia funkcji dyrektora warszawskiego konserwatorium) i działalności dyrygenckiej (po raz ostatni dyrygował w 1909 r.), coraz intensywniej zajmując się komponowaniem. W tym okresie powstały m.in. kolejna opera Osud (Przeznaczenie, 1903-07 r., wykonana dopiero 30 lat po śmierci kompozytora) do libretta osnutego na wątkach autobiograficznych, a także cykle fortepianowe Po zarostlém chodníčku (Po zarośniętej ścieżce, lata 1901-08) oraz V mlhách (We mgle), których melancholijna ekspresja odzwierciedla przeżycia kompozytora.

Uczucie do poznanej w roku 1917 w kurorcie Luhačovice na Morawach Kamili Stösslovej (1891-1935), stało się źródłem inspiracji arcydzieł ostatniego okresu twórczości. Najbardziej bezpośrednio wpływ ten ujawnia się w operze Katya Kabanova (1919-21 r.). Opera Příhody Lišky Bystroušky (Przygody Liszki Chytruski, 1921-23 r.), to opowieść o nieskończonym cyklu natury, którą można uznać za pierwszą część trylogii o sprawach życia i śmierci. Pozostałe części tej trylogii to Věc Macropulos (Sprawa Macropulos, 1923-25 r.) oraz Z mrtvého domu (Z martwego domu, 1927-28 r.), oparta na Wspomnieniach z domu umarłych Fiodora Dostojewskiego.

Leoš Janáček, Sinfonietta

W ciągu ostatnich dziesięciu lat życia Janáčka powstał szereg jego wybitnych dzieł: Msza głagolicka (1926 r.) oraz najważniejsze utwory instrumentalne — I Kwartet smyczkowy wg Sonaty kreutzerowskiej Lwa Tołstoja (1923 r.), Suita Mládí na sekstet dęty (Młodość, 1924 r.), Concertino  na fortepian, 2 skrzypiec, altówkę, klarnet, róg i fagot (1925 r.), Capriccio na fortepian na lewą rękę i instrumenty dęte, Sinfonietta (1926 r.) oraz II Kwartet smyczkowy Listy poufne (1928 r.).

dr Katarzyna Naliwajek-Mazurek


Ciekawostki

Pod koniec wieku XIX Leoš Janáček coraz bardziej interesował się muzycznością mowy ludzkiej, zwierząt i innymi dźwiękami natury. Przez resztę życia nosił przy sobie notatnik, w którym zapisywał usłyszane dźwięki. 

drukuj pdf

zobacz również:

Varese Edgar (1883-1965) +dodaj do schowka
Wiedza
Kompozytorzy

Kompozytor i dyrygent uznany za jednego z największych innowatorów w muzyce XX wieku

Nowowiejski Feliks (1877-1946) +dodaj do schowka
Wiedza
Kompozytorzy

Kompozytor, dyrygent, organista i chórmistrz uznawany za jednego z najwybitniejszych twórców polskiej muzyki religijnej i organowej w I połowie XX wieku

Paderewski Ignacy Jan (1860–1941) +dodaj do schowka
Wiedza
Kompozytorzy

Paderewski to jedyny polski kompozytor, który zrobił tak zawrotną międzynarodową karierę za życia i którego znaczenie było tak istotne nie tylko w obszarze sztuki

Baird Tadeusz (1928-1981) +dodaj do schowka
Wiedza
Kompozytorzy

Nazwano go romantykiem w okowach modernizmu, gdyż jego twórczość, wpisując się w nurt nowatorskich poszukiwań właściwych muzyce polskiej II połowy XX wieku, nie unika jednocześnie silnych związków z tradycją