Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.
×zamknij
Korzystaj z serwisu jako: Dzięki temu otrzymasz treści dopasowane do Twoich potrzeb.
Zobacz również:
rodzaj instrumentu: dęte

W Wielkopolsce oraz na pograniczu Wielkopolski i Ziemi Lubuskiej występuje największe bogactwo instrumentów dudowych w Polsce. Należą do nich dwie odmiany kozła – biały i czarny, dwie odmiany dud wielkopolskich – bukowsko-kościańskie i rawicko-gostyńskie oraz sierszeńki

Dudy to instrument dęty (aerofon), który zdobył dużą popularność w średniowiecznej Europie jako instrument ludowy i wojskowy. Podstawowymi elementami jego budowy są skórzany worek pełniący funkcję rezerwuaru powietrza oraz połączone z nim piszczałki stroikowe. Instrument może być nadymany ustnie lub za pomocą mechanicznego ręcznego mieszka. Spośród polskich instrumentów dudowych tylko dudy żywieckie i podhalańskie są nadymane ustnie. Kozły, dudy wielkopolskie oraz śląskie gajdy zaopatrzone są w mieszek nazywany dmuchawą lub dymką, wykonany z drewna i obity skórą.

Kozioł biały (weselny) to największy polski instrument dudowy. Jego nazwa pochodzi od materiału, z którego wykonany jest zbiornik powietrza, czyli pokrytej białym włosiem skóry całego młodego koźlęcia. Kozioł czarny (ślubny) jest nieco mniejszy, a jego wór wykonany ze skóry pozbawionej włosia, garbowanej i o ciemnej barwie. Kozioł, podobnie jak większość polskich odmian dud, ma dwie piszczałki, jedną melodyczną, a drugą burdonową. Nazywane są odpowiednio przebierką i bąkiem. W koźle białym przebierka osadzona jest w komorze o kształcie głowy kozła, zdobionej elementami metalowymi i kostnymi.

Nazwy dwóch odmian kozła związane są z rolą tych instrumentów przy oprawie muzycznej obrzędu weselnego. Kozioł czarny, czy też ślubny lub doślubny, wraz z mazankami (małymi skrzypcami dłubanymi o wysokim stroju) przygrywał gościom pary młodej do końca uroczystego obiadu. Kocioł biały, inaczej weselny, w parze ze skrzypcami przygrywał już do tańca. Jak podaje Jadwiga Sobieska, zmiana instrumentów podkreślała zwyczaj, według którego muzykantów przygrywających do tańca powinni opłacać wszyscy uczestnicy weselnej zabawy. Grę do chwili ukończenia obiadu opłacał pan młody.

Dudy wielkopolskie, zwane także kozą, mają krótsze niż kozioł piszczałki i wyższy strój, co sprawia, że brzmienie instrumentu jest ostrzejsze i bardziej przenikliwe. Wyższy strój stwarza także pewne trudności w grze zespołowej. Gdyby skrzypek grał w tej samej oktawie co dudziarz, dźwięk jego instrumentu nie przebiłby się przez ostre brzmienie dud. Rozwiązaniem okazało się podwiązanie skrzypiec, czyli umieszczenie sztucznego prożka na 1/3 długości strun i przymocowanie go do szyjki instrumentu za pomocą sznura.

Sierszeńki (zwane także siesieńkami) to instrument pasterski i ćwiczebny, wykorzystywany w pierwszej fazie nauki gry na dudach. Sierszeńki nadymane są ustnie i mają tylko jedną piszczałkę (melodyczną), są zatem instrumentem jednogłosowym. Zbiornik powietrza w sierszeńkach wykonany jest ze zwierzęcego pęcherza.

Agnieszka Grzybowska

 

drukuj pdf

zobacz również:

Gajdy i dudy żywieckie +dodaj do schowka
Wiedza
Instrumenty

Na terenie Beskidów Zachodnich spotykamy instrumenty dudowe o różnej budowie: gajdy w Beskidzie Śląskim i dudy żywieckie na Żywiecczyźnie

Bębny tradycyjne +dodaj do schowka
Wiedza
Instrumenty

W polskiej muzyce ludowej najszersze zastosowanie spośród instrumentów perkusyjnych zyskał bęben obręczowy

Suka biłgorajska +dodaj do schowka
Wiedza
Instrumenty

Suka biłgorajska, zwana również suką kocudzką, to najbardziej tajemniczy z polskich instrumentów ludowych. W terenie nie zachował się żaden jego egzemplarz. Współczesne rekonstrukcje instrumentu opierają się na kilku zaledwie źródłach pochodzących z XIX wieku.

Skrzypce +dodaj do schowka
Wiedza
Instrumenty

Skrzypce to najmniejszy i najwyżej brzmiący instrument smyczkowy. W orkiestrze skrzypce są największą grupą instrumentów. Może być ich nawet 30. Podzielone są na dwie grupy: pierwsze i drugie skrzypce. Pierwsza z nich najczęściej gra melodię.