Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.
×zamknij
Korzystaj z serwisu jako: Dzięki temu otrzymasz treści dopasowane do Twoich potrzeb.
Zobacz również:
< powrót

Twórczość Andrzeja Panufnika

poziom: szkoła podstawowa, gimnazjum
czas trwania: 45 min

Temat lekcji: Twórczość Andrzeja Panufnika

 

Scenariusz lekcji dla szkół podstawowych (kl. VII) i gimnazjów

 

Czas trwania lekcji: 45 minut

 

Cel lekcji – po zajęciach uczeń:

  • orientuje się w biografii i dokonaniach Andrzeja Panufnika
  • potrafi objaśnić zasadę konstrukcyjną wybranych utworów Andrzeja Panufnika
  • rozumie rolę diagramów załączanych przez Panufnika do jego partytur
  • oswaja się z brzmieniem muzyki XX wieku
  • doskonali umiejętności analityczne
  • rozwija umiejętność współpracy w grupie
  • rozwija własną kreatywność i wyobraźnię muzyczną

 Materiały:

  • nagranie I cz. V Symfonii c-moll L. van Beethovena (dostępne w internecie)
  • przygotowane następujące linki:
    • ze strony Ninateki „Kolekcje: Andrzej Panufnik”:
      • film biograficzny Andrzej Panufnik – życie i twórczość
      • „Alfabet”
      • nagranie Uwertury tragicznej
      • nagranie III Symfonii (Sinfonia sacra)
      • nagranie Kołysanki
      • opis do VIII Symfonii (Sinfonia votiva)
      • opis do V Symfonii (Sinfonia di Sfere)
      • opis do Arbor cosmica
      • opis do IX Symfonii (Sinfonia di Speranza)
      • partytura Kołysanki Andrzeja Panufnika dostępna online w całości na stronie wydawnictwa Boosey and Hawkes (uwaga: by skorzystać z partytury, należy się uprzednio zarejestrować, jest to bezpłatne, ale zajmuje trochę czasu, koniecznie należy zrobić to przed lekcją)
      • wydruki testu dla uczniów (Załącznik) – po 1 egzemplarzu na ucznia                  
      • prezentacja w formacie pptx (w załączeniu)
      • dowolny instrument, na którym można zagrać melodię (pianino, keyboard, flet prosty, dzwonki itp.)

 

Przebieg lekcji:

1. Kocia muzyka nr 1 – technika operowania jednym motywem:

  • Na początku lekcji zadajemy uczniom bardzo prostą zagadkę: czy znają ten utwór? Gramy na instrumencie Wlazł kotek na płotek SLAJD NR 1. Z pewnością go rozpoznają. Prosimy ich wówczas o wspólne z naszym graniem zaśpiewanie początkowych 3 dźwięków piosenki SLAJD NR 2. Wyjaśniamy im wówczas zadanie: każdy z nich będzie musiał sam wykonać ten 3-dźwiękowy początek, ale będzie to można zrobić w dowolny sposób. Z tekstem (tym z piosenki lub zupełnie innym) lub bez, na „la la la”, wykorzystując dowolną samogłoskę lub spółgłoskę, murmurando, gwiżdżąc, szepcząc, charcząc, sycząc, kaszląc, piszcząc, ziewając, naśladując odgłos jakiegoś zwierzęcia, stukając w różne przedmioty, szurając nogami lub wykorzystując jakiekolwiek inne sposoby wydobywania dźwięków – własne pomysły mile widziane (uczniom możemy przekazać również nasz instrument lub instrumenty, jeśli mamy ich więcej). Można wykonać to wysoko, można nisko, można szybko, ale też bardzo wolno – demonstrujemy na instrumencie przykłady takich modyfikacji SLAJD NR 3. Dajemy im małą chwilę, aby każdy mógł wymyśleć własną wersję, a następnie rozpoczynamy prezentację – każdy, kogo wskażemy dłonią, musi od razu wykonać swoją wersję. Wskazujemy uczniów w dowolnej kolejności, ale bez przerw – jednego po drugim. Przypominamy o możliwości indywidualizacji temp i wysokości dźwięków. Następnie zapowiadamy modyfikację – używać będziemy tym razem obu rąk, włączając uczniów do wykonania w różnych konfiguracjach (parami – równolegle, ale też asynchronicznie, dopuszczalne jest też wskazywanie tego samego ucznia kilka razy pod rząd w celu uzyskania powtórzenia). Na koniec robimy „falę”, zaczynając np. od lewej strony sali – nasza ręka przesuwa się płynnie w prawo „włączając” kolejne grupy uczniów, którzy milkną, gdy ręka przesuwa się dalej i przestaje wskazywać w ich stronę. Pytamy uczniów, co sądzą o rezultacie tej zabawy – czy ma to jakiś sens muzyczny? Uświadamiamy im, że mimo pozornego chaosu wykazywało to pewną spójność dzięki operowaniu jednym (choć modyfikowanym) motywem.
  • Pytamy następnie uczniów, czy znają ten motyw – gramy na instrumencie pierwsze 4 dźwięki V Symfonii Beethovena (g-g-g-es) – w razie wątpliwości podajemy tytuł utworu i nazwisko kompozytora SLAJD NR 4. Prosimy następnie o wysłuchanie początkowych fragmentów kompozycji (np. do wejścia drugiego tematu). Czyżby Beethoven znał naszą zabawę? Dyskusja.
  • Gramy następnie uczniom jeszcze jeden motyw: dis-fis-e-eis. Prosimy uczniów o wspólne zaśpiewanie go (na „la la la”) wraz z naszym graniem. Wyjaśniamy, że odgrywa on ważną rolę w pewnym utworze, którego za chwilę wysłuchamy. Podczas jego słuchania uczniowie będą mieć następujące zadanie: mają podnieść rękę do góry zawsze wtedy, gdy tego motywu NIE będzie słychać. Prezentujemy nagranie Uwertury tragicznej Andrzeja Panufnika ze strony Ninateki „Kolekcje: Andrzej Panufnik”. Czy często trzeba było podnosić ręce?
  • Wyjaśniamy, że autorem tego utworu (podajemy tytuł) był Andrzej Panufnik SLAJD NR 5 i 6, kompozytor, który często stosował metodę opierania się na jednym motywie. Proponujemy wysłuchanie jeszcze jednego przykładu z jego twórczości – prezentujemy nagranie Wizji I z III Symfonii Andrzeja Panufnika ze strony Ninateki (do 2'05) SLAJD NR 7. Czy często było słychać motyw inicjalny?

2. Kocia muzyka nr 2 – nawarstwianie:

  • Proponujemy uczniom inną kocią zabawę muzyczną. Dzielimy klasę na 3 grupy, każda z nich ma za zadanie przećwiczyć i wykonać co innego SLAJD NR 8. Pierwsza ma po prostu śpiewać Wlazł kotek na płotek – możliwie „najładniej” i najczyściej. Grupa druga ma opanować miauczenie – możliwie długie i przeciągłe, przy czym każda osoba w grupie miauczy niezależnie od innych, wszystko odbywa się asynchronicznie. Grupa trzecia odmaluje dźwiękami kotka co chwilę wskakującego na płotek i zeskakującego zeń – należy po prostu powiedzieć „kic”. Każdy członek grupy wypowiada swoje „kic” – niektórzy wyżej, niektórzy niżej. „Kicanie” odbywa się miarowo w rytmie spokojnych ćwierćnut, a o tym, kto w danym momencie wypowiada swoje „kic” decyduje wyłoniony z grupy dyrygent, który wskazuje kolejne osoby. Dajemy grupom chwilę czasu na przygotowanie się, następnie prosimy każdą z nich po kolei o wykonanie swojej partii.
  • Przechodzimy następnie do kolejnego etapu zadania – na dany przez nas znak wszystkie grupy zaprezentują swoje partie jednocześnie. Prosimy, aby z każdej grupy wyłoniono 1 osobę – „obserwatora”, zapraszamy ich do siebie i powtarzamy ćwiczenie z jednoczesnym wykonywaniem wszystkich partii. Prosimy obserwatorów (ale również pozostałych uczestników eksperymentu) o podzielenie się wrażeniami. Czy była to „kocia muzyka”?
  • Prosimy następnie uczniów o uważne wysłuchanie Kołysanki Andrzeja Panufnika SLAJD NR 9 – prezentujemy nagranie ze strony Ninateki „Kolekcje: Andrzej Panufnik”. Czy istnieje jakieś podobieństwo między kompozycją Panufnika a naszą zabawą? Próbujemy ustalić wspólnie: mamy tu 3 warstwy – „ładna melodia” (wyjaśniamy, że to polska melodia ludowa), warstwa „miaucząca” (smyczki) i „kicająca”, czyli miarowe dźwięki harf.
  • Wyjaśniamy, że utwór Panufnika miał – podobnie jak nasze „dzieło” – pozamuzyczne inspiracje, ale – w przeciwieństwie do naszego – bynajmniej nie kocie. Pozwalamy przez chwilę pobawić się uczniom w zgadywanie, co mogłaby przedstawiać każda z warstw, po czym cytujemy opis samego Panufnika zamieszczony pod nagraniem utworu na stronie Ninateki.
  • Na koniec wyjaśniamy jeszcze kwestię ćwierćtonów, o których wspominał kompozytor w swoim opisie. W klasycznej muzyce europejskiej najmniejszą stosowaną odległością między dźwiękami jest zazwyczaj półton – to odległość między dwoma najbliższymi sąsiadującymi klawiszami na klawiaturze fortepianu. Ćwierćton to połowa tej odległości – na klawiaturze nie da się go zagrać SLAJD NR 10, ale na instrumencie smyczkowym jest to możliwe. Żeby zapisać takie dźwięki wymyślono specjalne znaki, które stawia się przed nutami, nieco podobne do krzyżyków i bemoli – prezentujemy objaśnienie ćwierćtonowych znaków chromatycznych na str. 2 partytury Kołysanki dostępnej na stronie wydawnictwa Boosey and Hawkes (przyda się powiększenie – ikonkę lupy znaleźć można pod nutami), przechodzimy następnie na str. 3, gdzie w partii skrzypiec 2. (a także 8., 9. i 10.) są zastosowane w praktyce. Wyjaśniamy, że to właśnie zastosowanie ćwierćtonów wywołuje ów „miauczący” efekt (można w tym momencie raz jeszcze zaprezentować króciutki fragment nagrania).

3. Biografia: 

  • Podsumowujemy: wiemy już, że Andrzej Panufnik stosował różnorodne techniki kompozytorskie – poznaliśmy operowanie jednym motywem i stosowanie różnych warstw jednocześnie SLAJD NR 11. Pora chyba dowiedzieć się czegoś o samym kompozytorze.
  • Rozdajemy uczniom wydruki Testu (Załącznik), prosimy o uważne zapoznanie się z jego treścią (dajemy im na to dłuższą chwilę), a następnie zapraszamy do obejrzenia filmu biograficznego o Andrzeju Panufniku ze strony Ninateki „Kolekcje: Andrzej Panufnik”, prosząc o rozwiązywanie zadań podczas oglądania.
  • Po prezentacji filmu wspólnie sprawdzamy odpowiedzi. 

4. Geometria:

  • Przypominamy, że w jednej z ostatnich sekwencji filmu widać było jakiś kolisty wykres. Wyjaśniamy, że Panufnik słynął z zamiłowania do wyrazistych rozwiązań konstrukcyjnych w swojej muzyce (przypomnijmy zasadę jednego motywu oraz układ warstwowy z Kołysanki). Wielokrotnie pisząc swe utwory, wizualizował je w postaci wykresów, geometrycznych rysunków, czyli tzw. diagramów SLAJD NR 12.
  • Otwieramy zakładkę „Alfabet” na poświęconej Panufnikowi stronie Ninateki i przeglądamy kolejne hasła, wspólnie z uczniami próbując wybrać te, które kojarzą się z matematyką, geometrią itp. – odczytujemy głośno treść haseł: Diagramy, Geometria i Symetria (jeśli uczniów przy okazji zaciekawią również jakieś inne, pozwalamy im zapoznać się z ich treścią). Czy chcieliby obejrzeć kilka diagramów?
  • Prezentujemy zamieszczone w opisach pod nagraniami diagramy do utworów: Sinfonia votiva (wyjaśniając, że dwa duże koła tworzą ósemkę, co nawiązuje do faktu, iż utwór jest ósmą symfonią kompozytora), Sinfonia di Sfere (gdzie „sfera” jest założeniem konstrukcyjnym utworu – na wielu poziomach, ale też duchowym), Arbor cosmica (wyjaśniamy krótko, że chodzi o „kosmiczne drzewo”, którego korzenie to dźwięki tworzące podstawową strukturę w utworze, a gałęzie odwzorowują jej kolejne przekształcenia) i Sinfonia di Speranza (tęcza jest tu symbolem tytułowej nadziei, ale też reprezentuje symetrię lustrzaną, a tak właśnie skonstruowany jest ów utwór).
  • Pytamy teraz uczniów, czy sądzą, że wystarczy dobry matematyczno-geometryczny projekt, by powstał przekonujący utwór? Dyskusja. Wracamy jeszcze raz do „Alfabetu” i odczytujemy treść hasła Emocja. Co z niego wynika? Tę część lekcji podsumowujemy wypowiedzią kompozytora dotyczącą relacji między emocją i konstrukcją – słowa te znajdują się w końcowym fragmencie zakładki „Biografia” na stronie Ninateki (3. akapit od dołu) SLAJD NR 13.

5. Zadanie domowe (dla chętnych):

Narysować geometryczny diagram obrazujący koncepcję naszego (hipotetycznego) utworu i przygotować objaśnienie do niego.

 

Anna Pęcherzewska-Hadrych

pobierz pliki

pobierz plikipobierz wszystkie pliki
drukuj pdf

zobacz również:

Pieśń cz. 2 +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla kl. VI-VII szkół podstawowych

Pieśń cz. 1 +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla klas VI-VII szkoły podstawowej

Najważniejsze dzieła muzyki filmowej cz. 2 +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla kl. VII szkoły podstawowej 

Najważniejsze dzieła muzyki filmowej cz. 1 +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla kl. VII szkoły podstawowej