Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.
×zamknij
Korzystaj z serwisu jako: Dzięki temu otrzymasz treści dopasowane do Twoich potrzeb.
Zobacz również:
< powrót

Materiał dźwiękowy

poziom: gimnazjum
czas trwania: 45 min

Temat lekcji: Materiał dźwiękowy, scenariusz lekcji towarzyszący projekcji filmu Jak usłyszeć dźwięki, odcinek 1

 

Scenariusz lekcji dla gimnazjów

 

Czas trwania lekcji: 45 minut

 

Cel lekcji – po zajęciach uczeń:

  • staje się świadomy natury materii dźwiękowej
  • zna pojęcie materiał dźwiękowy
  • uświadamia sobie, jak zmieniało się podejście do materii dźwiękowej w dziejach muzyki
  • uświadamia sobie różnorodność dostępnego materiału dźwiękowego
  • uwrażliwia się na otaczające go dźwięki
  • rozumie pojęcie rozszerzonych technik instrumentalnych i wokalnych
  • zaczyna świadomie postrzegać ciszę
  • rozwija umiejętność pracy w zespole

Materiały:

  • film z cyklu Muzykoteka szkolna dla uczniów gimnazjum, odcinek 1 pt. Jak usłyszeć dźwięki
  • prezentacja multimedialna
  • nagrania następujących utworów:

- J.S. Bach Et in unum deum z Mszy h-moll (lub fragment innego klasycznego dzieła wokalno-instrumentalnego)

- W.A. Mozart Duet Papagena i Papageny z opery Czarodziesjki flet

- S. Prokofiew I Koncert fortepianowy Des-dur, cz. I

- Luciano Berio Sequenza III

- Salvatore Sciarrino L'Orizzonte Luminoso di Aton

- Salvatore Sciarrino Quintettino nr 1

- John Cage Sonata V z cyklu Sonatas and Interludes for Prepared Piano

Przebieg lekcji:

1. Materiał dźwiękowy SLAJD NR 1, 2

  • Zadajemy uczniom szereg pytań dotyczących tworzywa różnego rodzaju dzieł, utworów, przedmiotów:

- Co jest tworzywem literatury (wierszy, powieści itd.)? Odpowiedź: słowa.

- Z czego wykonuje się rzeźby, co jest tworzywem w przypadku dzieł rzeźbiarskich? Odpowiedź: drewno, brąz, mosiądz, marmur, alabaster, granit, kamień, glina itd.

- Co jest tworzywem dzieł malarskich, obrazów? Odpowiedź: farby (i oczywiście płótno).

- Z czego szyje się ubrania, co jest tworzywem krawiectwa? Odpowiedź: materiał (tkanina, dzianina itd.)

- A co jest tworzywem muzyki? Z czego robi się muzykę? Odpowiedź: z dźwięków. SLAJD NR 3

  • Prosimy uczniów, by przez chwilę zastanowili się nad naturą tych rozmaitych tworzyw – czy mogliby je jakoś pogrupować, czy dostrzegają jakieś podobieństwa? Wspólnie próbujemy wypracować odpowiedź – podział na dwie grupy:

- tworzywo ma charakter ciągły, jest jakimś monolitem (kamień, drewno, tkanina), z którego trzeba coś wyciąć, wykroić, bądź go wymodelować, ulepić (metale, glina)

- tworzywo składa się z dużej liczby elementów (słowa, dźwięki, farby), które trzeba jakoś poukładać, zestawić, zakomponować. SLAJD NR 4

  • Wyjaśniamy, że gdy mówimy o dźwiękach jako tworzywie muzyki, często posługujemy się określeniem materiał dźwiękowy, czyli po prostu zbiór dźwięków wykorzystanych w danym utworze SLAJD NR 5. O rozmaitych sposobach układania dźwięków, zakomponowywania ich, tworzenia z nich struktur – czyli posługiwania się materiałem dźwiękowym – będziemy mówić niedługo, na razie skupimy się na samych dźwiękach jako tworzywie muzyki.
    • Pytamy uczniów, z jakiego rodzaju dźwięków stworzono tę muzykę – prezentujemy przykład muzyczny (fragment Mszy h-moll J.S. Bacha). Odpowiedź: z dźwięków wydawanych przez instrumenty (można spróbować wymienić kilka) i z dźwięków śpiewanych SLAJD NR 6. Pytamy uczniów, czy – ich zdaniem – te dźwięki były dobrze/prawidłowo zagrane i zaśpiewane. Prawdopodobnie odpowiedzą twierdząco, zgodzimy się więc z nimi, dodając, że z tego rodzaju dźwięków składa się większość muzyki klasycznej. Prezentujemy jeszcze dwa przykłady – fragment Czarodziejskiego fletu Mozarta oraz I Koncertu fortepianowego Prokofiewa.
    • Pytamy uczniów czy, ich zdaniem, muzykę można tworzyć z dźwięków instrumentalnych lub wokalnych, które nie są „ładne” – mało dźwięcznych, charczących, zgrzytających, zaszumionych, „źle zagranych/zaśpiewnych”. Dyskusja. Prezentujemy przykłady muzyczne – fragmenty kompozycji Luciana Beria, Salvatore Sciarrina i Johna Cage’a (przy okazji ostatniego przykładu wyjaśniamy, że jest to grane na fortepianie – między jego struny powkładano różne małe przedmioty). Wyjaśniamy, że słuchaliśmy przykładów utworów z materiałem dźwiękowym uzyskanym za pomocą tzw. rozszerzonych technik instrumentalnych (lub wokalnych – jak w pierwszym przykładzie), tzn. takich, które wykraczają poza tradycyjne sposoby grania/śpiewania SLAJD NR 7.
    • Pytamy następnie uczniów, czy materiałem dźwiękowym przydatnym w komponowaniu muzyki mogą być dźwięki, które nie mają zupełnie nic wspólnego z jakimikolwiek instrumentami, np. dźwięki otoczenia (szum wiatru, brzmienie silnika, odkurzacza, plusk wody, odgłos kroków, szczekanie psa itd.). SLAJD NR 8 Dyskusja. Zapowiadamy uczniom, że do tego wątku jeszcze wrócimy.
    • Pytamy uczniów, czy materiałem dźwiękowym muzyki może być... cisza SLAJD NR 9. Dyskusja.

2. Prezentacja filmu Muzykoteki

3. Dźwięki otoczenia jako materiał dźwiękowy utworu

  • Powracamy najpierw do 4’33’’ Cage’a. Pytamy uczniów, co by było, gdyby podczas słuchania tego utworu faktycznie panowała całkowita cisza (nie docierałyby żadne zewnętrzne odgłosy) – czy bylibyśmy w stanie usłyszeć ciszę? SLAJD NR 10 Dyskusja. Podsumowanie – człowiek nie może usłyszeć ciszy: nawet gdy odetniemy wszelkie zewnętrzne źródła dźwięku, będziemy słyszeć „muzykę” własnego ciała – bicie serca, szum lub „dzwonienie” w uszach.
  • Proponujemy uczniom powtórzenie zabawy z filmu SLAJD NR 11:

- dajemy im trochę czasu na odnalezienie w klasie ciekawych źródeł dźwięku i poeksperymentowanie z nimi (każdy sam lub w parach). Jeśli w klasie znajdują się instrumenty muzyczne, pozwalamy ich użyć, ale tylko w sposób niekonwencjonalny;

- prezentacja wynalezionych dźwięków (po kolei);

- pozwalamy uczniom na swobodną improwizację na swych „instrumentach” z zastrzeżeniem, by – tak, jak mówił kompozytor na filmie – starali się słuchać siebie nawzajem i nie grali wszyscy naraz. Jeśli będzie z tym problem, zaczynamy „dyrygować, tj. sami wskazujemy, kto ma grać, a kto nie, zachęcamy następnie uczniów, aby któryś z ich przejął tę rolę;

- na koniec pozwalamy zagrać wszystkim naraz (wielkie tutti), ujmując to w prostą formę łukową: zaczynamy bardzo spokojnie, potem jest coraz głośniej/mocniej i po kulminacji stopniowo całość wyciszamy.

  • Pytamy uczniów: czy to była muzyka? SLAJD NR 12

 

Anna Pęcherzewska-Hadrych

 

Załączniki:

1) Prezentacja - do pobrania tutaj

drukuj pdf

zobacz również:

Z czego żyje kompozytor? +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla szkół ponadgimnazjalnych, odc. 7/7

Festiwale muzyczne +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla szkół ponadgimnazjalnych, odc. 6/7

Rozszerzone techniki wykonawcze +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla szkół ponadgimnazjalnych, odc. 5/7

Symfonika romantyczna +dodaj do schowka
Nauka
Scenariusze lekcji

Scenariusz lekcji dla szkół ponadgimnazjalnych, odc. 4/7