Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.
×zamknij
Korzystaj z serwisu jako: Dzięki temu otrzymasz treści dopasowane do Twoich potrzeb.
Zobacz również:
< powrót

Iannis Xenakis | Metastasis

kompozytor: Iannis Xenakis
rodzaj: instrumentalne
Metastasis | Iannis Xenakis

Znaczenie Metastasis w historii muzyki porównywane jest do IX Symfonii Ludwiga van Beethovena i Święta wiosny Igora Strawińskiego

Choć to jeden z młodzieńczych utworów greckiego kompozytora i architekta, napisany krótko po ukończeniu studiów u Oliviera Messiaena, jego znaczenie dla muzyki porównywane jest do IX Symfonii Ludwiga van Beethovena i Święta wiosny Igora Strawińskiego.

Ta niezwykła kompozycja na orkiestrę złożoną z 60 muzyków pisana była w latach 1953-1954, a pierwszy raz została wykonana na festiwalu nowej muzyki w Donaueschingen w Niemczech w 1955 roku. Krytycy pisali o autorze utworu jako o przybyszu z innej planety.

Greckie słowo metastaseis oznacza „przekroczenie bezruchu”. Chodziło o przekroczenie statycznego charakteru kompozycji serialnej i propozycję innego podejście do komponowania. Pomysłów dostarczała Xenakisowi praca w biurze architektonicznym Le Corbusiera. O ile plan konstruktorski na papierze wygląda statycznie, o tyle przetransponowany na dźwięki staje się dynamiczny. Na potrzeby Metastasis Xenakis przygotował szkic przedstawiający matematyczne przekształcenie prostej, które następnie zinstrumentował.

Muzyka, jaką w ten sposób uzyskał, nie miała precedensu. Nie ma w niej ani melodii, ani korespondencji pomiędzy poszczególnymi motywami, ani nawet psychologicznego efektu budowania i rozładowywania napięcia. Jest czysty konstruktywizm, jest też energia wynikająca z działania masami dźwiękowymi. Przesunięciu prostej odpowiada glissando, zwielokrotnione w Metastasis do 46 niezależnych partii instrumentalnych, które „rozjeżdżając” się ze wspólnego dźwięku, przekształcają stopniowo w rój. Xenakis porównywał go do odgłosu milionów cykad dźwięczących w letni dzień.

Początkowo Metastasis miała być częścią trylogii Anastenaria (obok Procession aux eaux claires  i Sacrifice), ostatecznie Xenakis zdecydował jednak wyodrębnić utwór jako samodzielną całość.

Metastasis oraz kolejne utwory Xenakisa dały impuls do poszukiwania estetycznych walorów czystego brzmienia orkiestry oraz wyodrębnienia się w latach 60. XX wieku nurtu zwanego Klangkomposition – kompozycją brzmienia. Oprócz Xenakisa współtworzyli go: György Ligeti i Helmut Lachenmann. Można też odnaleźć jego odpowiednik w polskim sonoryzmie, którego przykładem są m.in. wczesne utwory Krzysztofa Pendereckiego.

 

Monika Pasiecznik

 

Fot. Tony Hammond, Flickr, CC BY-NC-SA

drukuj pdf

zobacz również:

Aram Chaczaturian | Taniec z szablami z baletu Gajane +dodaj do schowka
Kanon

Kompozycja z gatunku wszechobecnych – pojawia się w filmach, reklamach, przeróbkach popowych i rockowych 

Włodzimierz Kotoński | Etiuda na jedno uderzenie w talerz +dodaj do schowka
Kanon

Pierwszy polski utwór muzyki elektroakustycznej

Olivier Messiaen | Turangalila +dodaj do schowka
Kanon

Część muzycznego tryptyku inspirowanego mitem o Tristanie i Izoldzie 

Sergiusz Rachmaninow | II Koncert fortepianowy c-moll +dodaj do schowka
Kanon

Koncert w duchu wielkiej romantycznej tradycji pianistycznej z Chopinem i Lisztem na czele, z domieszką melancholii godną Czajkowskiego