Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.
×zamknij
Korzystaj z serwisu jako: Dzięki temu otrzymasz treści dopasowane do Twoich potrzeb.
Zobacz również:
< powrót

Béla Bartók | Koncert na orkiestrę

kompozytor: Bela Bartok
rodzaj: instrumentalne
Koncert na orkiestrę | Bela Bartok

Jedno z najpopularniejszych dzieł XX wieku

Części utworu:

Introduzione. Andante non troppo – Allegro vivace

„Presentando le coppie”. Allegro scherzando

Elegia. Andante non troppo

Intermezzo interrotto. Allegretto

Finale. Presto

 

Ten późny utwór węgierskiego kompozytora należy do najpopularniejszych dzieł XX wieku. Trochę nowoczesny i trochę konwencjonalny, stanowi pomost między dwiema epokami: zakorzenioną w tradycji klasycznej muzyką pierwszej połowy XX wieku oraz zrywającą z tradycją awangardą powojenną.

Bartók skomponował go w 1943 roku w Stanach Zjednoczonych, dokąd trzy lata wcześniej wyemigrował, zniesmaczony współpracą Węgier z nazistowskimi Niemcami. Mimo początkowej względnie dobrej passy, rzeczywistość amerykańska okazała się nieprzyjazna i kompozytor szybko popadł w niedolę, która zbiegła się z ciężką chorobą. Właśnie w tym trudnym momencie przyszło zamówienie na Koncert na orkiestrę. Jego prawykonanie odbyło się w Bostonie w 1944 roku. Rok później Bartók już nie żył.

Podobno propozycja napisania nowego utworu przedłużyła Bartókowi życie o dwa lata. Wystąpił z nią Sergiusz Kusewicki, działający w Stanach Zjednoczonych dyrygent pochodzenia rosyjskiego, któremu historia muzyki zawdzięcza powstanie wielu wybitnych dzieł, w tym Symfonii psalmów Igora Strawińskiego, opery Peter Grimes Benjamina Brittena, Turangalîli Oliviera Messiaena i Koncertu fortepianowego Arnolda Schönberga.

W Koncercie na orkiestrę słychać charakterystyczne dla Bartóka melodie ludowe – węgierskie, rumuńskie i czeskie. Są też rytmy Ameryki, echa impresjonizmu Debussy’ego i ekspresjonizmu Schönberga. Jak na koncert przystało, instrumenty traktowane są solistycznie. W istocie jest to jednak pięcioczęściowa symfonia. Otwiera ją długa Introdukcja, po której następuje II część Giuoco delle copie (Gra par), następnie III część Elegia, IV część Intermezzo interrotto (Intermezzo przerywane), wieńczy zaś Finale.

W IV części Bartók sparodiował VII Symfonię „Leningradzką” Dymitra Szostakowicza, której słuchał rok wcześniej w transmisji radiowej. Razem z innymi kompozytorami emigrantami – Schönbergiem, Hindemithem i Strawińskim – miał o tym utworze jak najgorsze zdanie. Żarcik obrócił się poniekąd przeciw Bartókowi: to właśnie parodia Szostakowicza jest najbardziej znanym tematem z całego dzieła.

Koncert na orkiestrę Béli Bartóka często wykonuje się obok Koncertu na orkiestrę (1954) Witolda Lutosławskiego. Utwory te łączy nie tylko wspólny tytuł. Także Lutosławski skomponował dziarski, folklorystyczny przebój filharmoniczny, który w niczym nie ustępuje swemu pierwowzorowi.

 

Monika Pasiecznik

 

Béla Bartók podczas nagrywania za pomocą gramofonu piosenek ludowych śpiewanych przez czeskich chłopów, autor  nieznany, Wikimedia Commons, PD

 

drukuj pdf

zobacz również:

Hector Berlioz | Symfonia Fantastyczna +dodaj do schowka
Kanon

Utwór stworzony pod wpływem silnego uczucia Berlioza do przyszłej żony

Gustav Mahler | I Symfonia D-dur Tytan +dodaj do schowka
Kanon

I Symfonia jest jak kiełkujące ziarno. W postaci zalążkowej znaleźć tu można najważniejsze idee dla późniejszej twórczości Mahlera

Édouard Lalo | Symfonia hiszpańska d-moll op. 21 +dodaj do schowka
Kanon

Twór pośredni między symfonią i koncertem skrzypcowym

Aram Chaczaturian | Taniec z szablami z baletu Gajane +dodaj do schowka
Kanon

Kompozycja z gatunku wszechobecnych – pojawia się w filmach, reklamach, przeróbkach popowych i rockowych