Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.
×zamknij
Korzystaj z serwisu jako: Dzięki temu otrzymasz treści dopasowane do Twoich potrzeb.
Zobacz również:
< powrót

Adam Jarzębski | Tamburetta

kompozytor: Adam Jarzębski
rodzaj: wokalno-instrumentalne
Tamburetta | Adam Jarzębski

Muzyka kompozytora kapeli Wazów

Jarzębski urodził się w Warce, ale większość jego życia upłynęła w Warszawie, gdzie od 1617 roku grał na skrzypcach w kapeli Zygmunta III, a potem Władysława IV. W młodości zdążył jeszcze spędzić trzy lata na dworze brandenburskim, pojechał także – jak wielu artystów – do Włoch, będących wówczas centrum nowych kierunków w muzyce. To postać bardzo ciekawa, znana nie tylko osobom interesującym się muzyką staropolską, bowiem w 1643 roku, na kilka lat przed śmiercią (i potopem szwedzkim, który nie tylko zniszczył stolicę, ale pozbawił ją wielu cennych zabytków, także muzycznych) wydał wierszowany Gościniec abo krótkie opisanie Warszawy. Pisze w nim nie tylko o wyglądzie miasta, ale także o tym, co się w nim działo: o królewskim teatrze operowym Władysława IV (pierwszym poza Włochami, nowości przywiezionej z zagranicznej podróży królewicza), muzykach nadwornych, w tym słynnym włoskim kastracie Baldassare Ferrim, zwanym u nas Balcerkiem. Z utworów Jarzębskiego zachowała się przede wszystkim świetna, pełna polotu muzyka instrumentalna, choć prawdopodobnie pisał także wokalne utwory religijne – ocalał głos basowy jednej z mszy.

Słynna Tamburetta pochodzi z noszącego datę 1627 rękopisu Canzoni e concerti – zbioru kompozycji na dwa lub więcej głosów i basso continuo. To jeden z niewielu utworów, w których Jarzębski oznaczył instrumenty – w tym wypadku soprano (czyli skrzypce), dwie viole bastarda (odmiana wioli) oraz basso continuo. Wiele utworów w owym zbiorze nosi tytuły pochodzące od miast (Berlinesa) albo mówiące o charakterze utworu (Chromatica zawiera, jak się można domyśleć – pochody chromatyczne, czyli półtonowe). Canzony Jarzębskiego powstały w bardzo ciekawej epoce – właśnie wtedy rodziła się muzyka kameralna z basso continuo, polegającym na towarzyszeniu instrumentom solowym przez klawesyn, lutnię, organy, teorbę czy inny instrument mogący grać akordy. Muzyk realizujący basso continuo improwizuje swoją partię na podstawie linii basowej, którą gra lewą ręką, często z towarzyszeniem instrumentu basowego.

Canzony składały się z kilku odcinków o zmiennej fakturze – fragmenty imitacyjne, czyli takie, w których kolejny głos podejmuje temat zagrany przez poprzedni, przeplatane były odcinkami akordowymi. Bardzo często tematy imitowane w kolejnych cząstkach były ze sobą powiązane – kompozytor pokazywał, jak można je zmienić. Canzony Jarzębskiego, który taką muzykę poznał zapewne w czasie młodzieńczej podróży do Włoch, a także od Włochów pracujących w Polsce, w niczym nie ustępują najlepszym kompozycjom tego gatunku. Dowcipna i pełna temperamentu Tamburetta zdominowana jest przez perkusyjne powtarzane dźwięki otwierającego ją tematu, imitowanego w kolejnych głosach. Na końcu utworu pojawi się on w dwukrotnie dłuższych wartościach rytmicznych. Po pierwszym temacie pojawia się kolejny motyw, również imitowany przez wszystkie głosy. Radosny pęd przerywają liryczne, nostalgiczne kadencje.

 

Ciekawostka

Poza muzyką i składaniem wierszy Jarzębski zajmował się jeszcze innymi dziedzinami: nosił na przykład tytuł królewskiego budowniczego (doglądał prac przy Zamku Ujazdowskim). Dorobił się też kamienic na Starym Mieście.

 

Barbara Świderska

 

Fot. Zamek Ujazdowski, fot. Bartosz Morąg, Wikimedia Commons, CC BY-SA

drukuj pdf

zobacz również:

Édouard Lalo | Symfonia hiszpańska d-moll op. 21 +dodaj do schowka
Kanon

Twór pośredni między symfonią i koncertem skrzypcowym

Henryk Wieniawski | Kujawiak a-moll +dodaj do schowka
Kanon

Kilku było w historii wirtuozów skrzypiec, artystów, którzy swą grą wprawiali w zdumienie publiczność, a innych skrzypków – w kompleksy. Wśród nich – Henryk Wieniawski

Niccolo Paganini | Kaprys op. 1 nr 24 +dodaj do schowka
Kanon

Na wykonanie 24. Kaprysu Paganiniego mogą sobie pozwolić jedynie najwięksi mistrzowie gry na skrzypcach

Karol Szymanowski | Mity +dodaj do schowka
Kanon

Skrzypcowe kompozycje Szymanowskiego były wnikliwie studiowane przez Bélę Bartóka, duże wrażenie wywarły też na Sergiuszu Prokofiewie